نام پژوهشگر: الهام رمضانی نژاد ده عرب
الهام رمضانی نژاد ده عرب اعظم پرچم
انسان موجودی کمال طلب است و استعداد رسیدن به کمالات الهی و مقام خلیفه الهی را دارد و این امر با تجلی و ظهور اسماء و صفات خداوندی امکان پذیر است؛ بخشودگی و عفو به عنوان صفات جمالیه خداوند، دارای جایگاه ویژه ای است. خداوند نیز، در آیات بسیاری بر ارزش مندی عفو و بخشش تأکید کرده و از صاحبان حق خواسته بر خلاف حق و حقوق خویش، از باب انسانیت از خطا و اشتباه دیگری درگذرند. در روان شناسی، بخشودگی به عنوان یک حالت هیجانی درونی که در رفتار نمایان است، در نظر گرفته می شود که نقشی با ارزش در ایجاد صلح و آشتی و بازگشت آرامش به زندگی دارد. و به بهره گیری از آن، برای حل مسائل، مشکلات و نابسامانی های درونی، بویژه رنجش از دیگران تأکید فراوان شده است. پژوهش حاضر سعی دارد ضمن واکاوی مفهوم بخشودگی در روان شناسی و عفو در اسلام و بیان آثار و فواید آن به مقایسه ی تطبیقی بخشودگی و عفو با روش توصیفی- تحلیلی، بپردازد؛ تا نقاط اشتراک و افتراق این دو حوزه به دست آید. برخی از یافته های این پژوهش عبارتند از: مفهوم بخشودگی، در روان شناسی بر اساس انسان محوری است. و اسلام با توجه به جهان بینی خدا محوری، عفو، را در راستای تجلی اسماء الهی بیان کرده است. بنابراین، دستاوردهای روان شناسی در این زمینه، علی رغم شباهت های زیادی که با مفهوم عفو دارد از این نکته غافل مانده است. مهم ترین عامل زمینه ساز روحیه بخشودگی در روان شناسی عبارتست از حفظ سلامت روان و استحکام زندگی اجتماعی و کانون خانواده. و در رویکرد قرآن، با توجه به دیدگاه خدامحوری، مهمترین عامل زمینه ساز عفو و بخشش، توجه به قدرت خداوند، حتمی بودن بازخواست و محاسبه و هدفمند بودن خلقت می باشد. آثار و فواید بخشودگی در یافته های روان شناسان و قرآن پژوهان عبارتند از کاهش اضطراب، اختلالات رفتاری- عاطفی، کاستن رفتارهای ضد اجتماعی همچون کم رویی و لجبازی، همچنین تهذیب نفس، جلوگیری از تسلسل ناهنجاری ها و کینه ها، افزایش عزت نفس، سلامت و آسایش جسم و روان و در نتیجه کم شدن ناهنجاری های اجتماعی – عاطفی از جمله پرخاشگری، بدبینی و در نهایت، اصلاح فرد و جامعه. متغیرهایی همچون همدلی و توافق پذیری، افزایش دهنده ی بخشش هستند. از سوی دیگر متغیرهایی مانند: عصبیت، خشم، اضطراب، افسردگی و ناامیدی متغیرهای بازدارنده ی بخشش قلمداد می شوند.